W sobotę dłużej śpimy. Kiedy koniec zmian czasu i komu ten koniec przysporzy kłopotów?

W nocy z 26 na 27 października 2024 roku (sobota/niedziela) nastąpi zmiana czasu z letniego na zimowy. Cofniemy zegarki z godziny 3:00 na 2:00. Czas zimowy będzie obowiązywał do ostatniego weekendu marca 2025 roku. Do czasu letniego (określanego skrótem DTS pochodzącym od angielskiego zwrotu Daylight Saving Time) wracamy w niedzielę 30 marca.

Przed pandemią covid Unia Europejska planowała zmiany w kwestii przestawiania czasu. W 2018 roku Komisja Europejska przeprowadziła internetowe konsultacje w sprawie zmiany czasu i otrzymała w odpowiedzi 4,6 mln ankiet. 84 proc. respondentów uznało, że chce zrezygnować z sezonowej zmiany czasu. Parlament Europejski przyjął wówczas rezolucję o końcu zmiany czasu. Wsłuchując się w głosy obywateli państw członkowskich rozpoczęto przymiarki do zniesienia przestawiania zegarów. Państwa członkowskie UE miały zdecydować, przy którym czasie zostają – letnim czy zimowym. Wybuch epidemii koronawirusa powstrzymał rozmowy dotyczące tego tematu. Na tę chwilę nie wiadomo więc, czy i ewentualnie kiedy byłaby ostatnia zmiana czasu. Zalecenia Komisji Europejskiej są takie, aby zmiany czasu obowiązywały jeszcze przynajmniej do 2026 roku.

Zgodnie z nimi procedura zmiany czasu w Polsce przeprowadzana jest na podstawie Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 4 marca 2022 r. dotyczącego wprowadzenia i odwołania czasu letniego środkowoeuropejskiego w latach 2022-2026. Tradycyjnie odbywa się ona w ostatni weekend października w nocy z soboty na niedzielę.

Minister rozwoju Krzysztof Paszyk deklaruje, że Polska będzie walczyć o powrót do tematu w czasie rozpoczynającej się od 1.01.2025 prezydencji Polski w UE.

– Zrobię wszystko, razem z moimi kolegami, by w czasie prezydencji Polski w UE ten temat był istotnym. Wszyscy czujemy zmiany czasu i nawet lekarze zwracają na to uwagę. To odbija się na komforcie naszego życia, a politycy są od tego by ten komfort życia podnosić – stwierdził w rozmowie z Radiem Zet.

Psycholożka zdrowia prof. Marta Jackowska z Uniwersytetu SWPS zwraca uwagę, że zmiana czasu – poprzez manipulację dostępnością światła – jest zakłóceniem funkcjonowania naszego zegara biologicznego, który reguluje funkcje naszego organizmu, np. sen, trawienie, a nawet nastrój.

Począwszy od 27 października wcześniej będzie zapadać zmrok. W efekcie zimą wiele osób budzi się po ciemku i po ciemku wraca z pracy. Z kolei przy marcowej zmianie czasu na letni – bolesne bywa ponowne przyzwyczajanie się do wcześniejszego wstawania rano.

„Funkcje naszego organizmu, takie jak sen, czuwanie, trawienie, temperatura ciała czy nawet nastrój, są regulowane przez nasz zegar biologiczny. Jego funkcjonowanie jest ściśle powiązane z dostępnością światła lub jego brakiem, czyli ciemnością. Zmiana czasu jest więc niczym innym jak zakłóceniem funkcjonowania naszego zegara biologicznego poprzez manipulację dostępnością światła” – uważa prof. Marta Jackowska.

Najłatwiej zaobserwować takie skutki, jak niewyspanie i zły nastrój. Są najbardziej odczuwalne po zmianie czasu z zimowego na letni w marcu. Dość szybko mijają, gdy organizm przyzwyczai się do nowego trybu. Są jednak skutki znacznie groźniejsze, dlatego po zmianie czasu zalecana jest szczególna ostrożność.

„Badania naukowe pokazują większe ryzyko śmiertelnego wypadku samochodowego podczas nocy ze zmianą czasu zarówno jesienią, jak i wiosną oraz większe ryzyko wypadków w pracy i zawałów serca bezpośrednio po zmianie czasu z zimowego na letni” – zaznacza prof. Jackowska.

Ludzki organizm zdecydowanie gorzej znosi i dłużej się adaptuje do zmiany czasu z zimowego na letni, co potwierdzają właśnie statystyki dotyczące wypadków i zawałów. Jak napisano w komunikacie, jesteśmy też wtedy jeszcze bardziej niewyspani niż zwykle. Większość ludzi potrzebuje maksymalnie około dwóch tygodni, aby ich organizm dostosował się do zmiany czasu.

„Co ciekawe, jedno z niewielu badań na ten temat pokazało, że zmiana czasu najbardziej niekorzystnie wpływa zarówno na osoby z bardzo wczesnym chronotypem (tzw. skowronki), jak i z bardzo późnym (tzw. sowy). Szczególnie źle reagujemy na zmianę czasu z zimowego na letni, kiedy tracimy godzinę snu. Są ponadto dowody sugerujące, że zegar biologiczny osób z późnym chronotypem nie dostosowuje się do tej zmiany czasu” – dodaje psycholożka.

Co zrobić, aby przetrwać ten okres w miarę bezboleśnie? „Moja rada na okresy zmiany czasu jest zawsze taka sama: bądźmy dla siebie dobrzy i szczególnie wtedy zadbajmy o możliwość snu, regeneracji oraz relaksu” – odpowiada specjalistka.

Wskazuje, że Polacy, podobnie jak inne nacje, są narodem niewyspanym – średnio co drugi Polak i Polka skarżą się na niską jakość snu. To sprawia, że zmiana czasu dodatkowo nas obciąża. Sen jest zaś potrzebny do utrzymania zdrowia fizycznego i psychicznego.

„Przed snem powinniśmy się zrelaksować i unikać wszystkiego, co nas stymuluje lub pobudza. Badania naukowe od lat pokazują, że dobry sen się nam wszystkim opłaca” – podkreśla psycholożka zdrowia.

Zmiana czasu została formalnie wprowadzona w 1916 roku podczas pierwszej wojny światowej przez Niemców w celu efektywniejszego wykorzystania naturalnego światła i – co się z tym wiązało – zaoszczędzenia na użyciu sztucznego światła. „Obecnie mało kto widzi w tym sens lub użyteczność, a negatywne skutki dla naszego zdrowia i samopoczucia jasno sugerują, że zmiana czasu raczej nam szkodzi niż pomaga” – podsumowuje prof. Marta Jackowska.

Ważne dla podróżnych:

Podczas zmiany czasu z letniego na zimowy, lotniska – między 2:00 i 3:00 – na godzinę wstrzymują loty. Jak się okazuje – odejście od zmian czasu dla linii lotniczych wiązałoby się dużym wyzwaniem: będą musiały ponieść koszty przebudowy siatek połączeń oraz od nowa zoptymalizować wykorzystanie posiadanej floty. Trzeba byłoby ponownie ułożyć rozkład lotów uwzględniając wszystkie zmiany czasu w różnych częściach świata i ponownie rozdysponować prawa linii lotniczych do korzystania z lotnisk w określonych godzinach.

Pociągi w obecnej sytuacji muszą zatrzymać się na stacjach na godzinę by móc kontynuować kurs zgodnie z rozkładem, natomiast w przypadku zmiany czasu na letni – spóźniają się o godzinę.

W noc zmiany czasu pociągi PKP Intercity zatrzymają się na godzinę na najbliższej stacji, aby utrzymać zgodność z planowanym rozkładem jazdy. W tym roku zmiana wpłynie na kursowanie 12 pociągów PKP Intercity, które tej nocy będą kursowały według specjalnego rozkładu jazdy zakładającego godzinny postój. Zmiana nie spowoduje opóźnień, a podróżni dotrą do stacji docelowej zgodnie z planem.

Lista pociągów PKP Intercity, kursujących w nocy z 26 na 27 października:

TLK 16170 Karkonosze Warszawa Wschodnia – Jelenia Góra; postój na stacji Częstochowa Stradom od 02:28 czasu letniego, odjazd o 02:54 czasu zimowego;
TLK 61170 Karkonosze Jelenia Góra – Warszawa Wschodnia; postój na stacji Włoszczowa Północ od 02:28 czasu letniego, odjazd o 02:29 czasu zimowego;
TLK 35170 Karpaty Zakopane – Gdynia Główna; postój na stacji Piotrków Trybunalski od 02:57 czasu letniego, odjazd o 02:58 czasu zimowego;
TLK 53174 Karpaty Gdynia Główna – Zakopane; postój na stacji Koniecpol od 02:40 czasu letniego, odjazd o 02:41 czasu zimowego;
TLK 38170 Ustronie Kraków Główny – Kołobrzeg; postój na stacji Ciechanów od 02:01 czasu zimowego, odjazd o 03:03 czasu zimowego;
TLK 83170 Ustronie Kołobrzeg – Kraków Główny; postój na stacji Nowy Dwór Mazowiecki od 02:11 czasu zimowego, odjazd o 03:13 czasu zimowego;
IC 38172 Przemyślanin Przemyśl Główny – Świnoujście; postój na stacji Wrocław Główny od 02:43 czasu letniego, odjazd o 03:00 czasu zimowego;
IC 83172 Przemyślanin Świnoujście – Przemyśl Główny; postój na stacji Opole Główne od 02:13 czasu letniego, odjazd o 02:23 czasu zimowego;
IC 18170 Uznam Warszawa Wschodnia – Świnoujście; postój na stacji Zbąszynek od 02:10 czasu zimowego, odjazd o 03:11 czasu zimowego;
IC 81170 Uznam Świnoujście – Warszawa Wschodnia; postój na stacji Poznań Główny od 02:47 czasu letniego, odjazd o 02:56 czasu zimowego;
TLK 35172 Rozewie Kraków Główny – Gdynia Główna; postój na stacji Inowrocław od 02:07 czasu zimowego, odjazd o 03:08 czasu zimowego;
TLK 53172 Rozewie Gdynia Główna – Kraków Główny; postój na stacji Poznań Główny od 02:51 czasu letniego, odjazd o 03:01 czasu zimowego;