Kiedy patrzymy na pozostałości Zamku Królewskiego w Nowym Sączu, przed oczami stają nam średniowieczni rycerze i dawni królowie. Okazuje się jednak, że to zaledwie wierzchołek historycznej góry lodowej. Ostatnie lata intensywnych prac na Wzgórzu Zamkowym przyniosły odkrycia zmuszające nas do zupełnie innego spojrzenia na przeszłość tej ziemi. Pod fundamentami twierdzy przetrwały bowiem ślady cofające naszą lokalną linię czasu daleko wstecz.
Kolejny sezon badań archeologicznych przy ruinach rusza niebawem i dla nikogo nie jest to niespodzianka. Sądecka Agencja Rozwoju Regionalnego, działając przy pomocy Stowarzyszenia Historyczno-Eksploracyjnego Sądecczyzny, przy udziale miejskiego archeologa Bartłomieja Urbańskiego, konsekwentnie odsłania następne karty przeszłości. Choć szczegółowe analizy naukowe trafiają do specjalistycznych pism naukowych, badacze regularnie dzielą się powszechnie informacjami, które mocno rozpalają wyobraźnię.
Czterdzieści centymetrów tajemnicy
Całe naukowe zamieszanie kręci się wokół niepozornego pasma ziemi, które w dokumentacji figuruje pod suchą nazwą „warstwa numer 4”. Ma około 40 centymetrów grubości i przylega bezpośrednio do potężnej, kamiennej podstawy zamkowych murów. Dla laika – ot, zwykły nasyp ze starej gliny i gruzu. Dla specjalistów – fascynująca łamigłówka.
Średniowieczny wehikuł czasu
Ciekawostką jest to, co archeolodzy znaleźli w środku. Gdy zaczęli przeszukiwać tę warstwę, natrafili na prawdziwy chronologiczny miks. W jednym miejscu, tuż obok siebie, spoczywały naczynia pamiętające same początki średniowiecza oraz fragmenty garnków charakterystycznych dla XIII i XIV stulecia. Wizualnie dawało to niesamowity efekt, bowiem zupełnie tak, jakby ktoś postanowił wrzucić pamiątki po kilku różnych, następujących po sobie pokoleniach Sądeczan do jednej, wspólnej walizki. To jednak nie ta wielowiekowa mieszanka okazała się największym zaskoczeniem. Prawdziwa historyczna bomba czekała na badaczy jeszcze głębiej.
Pod warstwami, które dotychczas kojarzono wyłącznie z zamkiem, archeolodzy dokopali się do śladów ludzi z czasów prehistorycznych. Obok dziesiątek potłuczonych, pierwotnych naczyń glinianych i archaicznych kamiennych rozcieraczy, z ziemi wyciągnięto coś absolutnie wyjątkowego. Dwa miniaturowe narzędzia z obsydianu. To rzadkie, lśniące szkło wulkaniczne, którego na Sądecczyźnie naturalnie nie znajdziemy. Tysiące lat temu prehistoryczni łowcy lub osadnicy musieli sprowadzić je w te rejony z bardzo daleka. Najpewniej z obszarów dzisiejszej Słowacji lub Węgier.
