Najwyższa Izba Kontroli opublikowała dziś (16 marca) nowy komunikat dotyczący Funduszu Sprawiedliwości i nie zostawiła na sposobie jego funkcjonowania suchej nitki. NIK negatywnie oceniła zarówno działanie samego funduszu w okresie od 1 stycznia 2021 roku do 9 maja 2025 roku, jak i działania ministra sprawiedliwości jako dysponenta. Według kontrolerów gospodarka finansowa funduszu była prowadzona z rażącym naruszeniem zasad jawności, celowości i oszczędności, a łączna kwota stwierdzonych nieprawidłowości sięgnęła blisko 270 mln zł.
Dla naszego regionu ta sprawa ma szczególny wymiar: jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych postaci wśród beneficjentów Funduszu pozostaje pochodzący z Limanowszczyzny ks. Michał Olszewski, twórca Profeto.
Kontrola objęła 22 beneficjentów: jedną uczelnię i 21 organizacji pozarządowych, oraz 30 umów o łącznej wartości ponad 260 mln zł. NIK podkreśla, że środki, które miały przede wszystkim pomagać osobom pokrzywdzonym przestępstwami i wspierać readaptację byłych osadzonych, w szerokim zakresie wydawano na zadania tylko pozornie związane z celem funduszu. Wśród przykładów padają m.in. inwestycje budowlane, portale internetowe publikujące materiały wspierające konkretne partie polityczne, zakup kampera pod pozorem świadczenia porad prawnych, a także biegi górskie, festiwale filmowe czy edukacja menedżerska wybranych grup.
NIK opisuje też mechanizm, który jej zdaniem stał za tym systemem. Chodziło nie tylko o uznaniowe rozdawanie pieniędzy, ale również o faktyczne faworyzowanie wybranych podmiotów. Według Izby niektóre organizacje otrzymywały nieformalne wskazówki jeszcze przed ogłoszeniem konkursów, a na członków komisji konkursowych wywierano nacisk, by odpowiednio punktowali wybrane oferty. Jeden z takich mechanizmów miał zostać zastosowany także przy Fundacji Profeto.
Fundacja, kierowana przez ks. Michała Olszewskiego pochodzącego z Laskowej na Limanowszczyźnie, stała się symbolem tej sprawy. W dzisiejszym komunikacie NIK przypomniała, że w ramach pomocy osobom pokrzywdzonym przestępstwem wsparła kwotą ponad 66 mln zł inwestycję Fundacji Profeto.pl, choć ta jedynie przez rok była zobowiązana do świadczenia takiej pomocy. Lokalną ciekawostką jest, że ideę inwestycji Profeto, której beneficjent nadał nazwę „Archipelag – Wyspy Wolne od Przemocy”, promował muzycznie pochodzący z Nowego Sącza raper Arkadio.
Wcześniej, w odrębnym wystąpieniu pokontrolnym dotyczącym samej fundacji, NIK opisała tę inwestycję jeszcze ostrzej. Kontrolerzy stwierdzili m.in., że oferta Profeto była wadliwa i nie spełniała wymagań konkursu, prace budowlane rozpoczęto przed uzyskaniem pozwolenia, a przez około półtora roku inwestycja miała charakter samowoli budowlanej. Sama kwota 27,7 mln zł wydana w tym okresie została uznana za niekwalifikowalną i — według NIK — powinna zostać zwrócona. Izba wyliczyła też ponad 2 mln zł wydanych po zawyżonych cenach, blisko 477 tys. zł zdefraudowanych środków oraz ponad 7,2 mln zł wypłaconych za roboty, które nie zostały faktycznie wykonane.
Sprawa ma już nie tylko wymiar kontrolny, ale i karny. Proces dotyczący Fundacji Profeto i ustawiania konkursu na wielomilionową dotację ruszył w styczniu 2026 roku przed Sądem Okręgowym w Warszawie. Na ławie oskarżonych zasiadł m.in. ks. Michał Olszewski oraz byli urzędnicy Ministerstwa Sprawiedliwości.
W marcu 2025 roku Ministerstwo Sprawiedliwości wezwało osiem podmiotów do zwrotu łącznie blisko 90 mln zł nienależnie pobranych dotacji z Funduszu Sprawiedliwości. Wśród nich znalazła się także nowosądecka Fundacja RTCK realizująca projekt wspólnie z raperem Arkadio, od której zażądano zwrotu 1 mln 464 tys. 200 zł.
