W obliczu rosnącego niedoboru surowców i problemu z nadmiarem odpadów, coraz więcej uwagi poświęca się tzw. gospodarce o obiegu zamkniętym (GOZ). Choć może brzmieć jak skomplikowany termin, jej założenia są proste i bliskie codzienności. GOZ to sposób myślenia i działania, który promuje rozsądne korzystanie z zasobów, minimalizowanie odpadów i wykorzystywanie tego, co już zostało wyprodukowane.
Czym jest gospodarka o obiegu zamkniętym?
Pojęcie „GOZ” (gospodarka o obiegu zamkniętym) to polski odpowiednik angielskiego terminu „Circular economy”. Zarówno „GOZ”, jak i „Circular economy” są używane zamiennie – pierwszy w kontekście polskojęzycznym, drugi częściej w dokumentach międzynarodowych i unijnych.
Oba pojęcia oznaczają ten sam model gospodarczy, którego celem jest:
-
minimalizacja odpadów,
-
maksymalne wykorzystanie zasobów,
-
projektowanie produktów z myślą o trwałości, naprawie i recyklingu,
-
utrzymywanie materiałów i produktów w użyciu jak najdłużej.
Gospodarka o obiegu zamkniętym to alternatywa dla tradycyjnego, liniowego modelu gospodarczego, który opiera się na schemacie: weź – zużyj – wyrzuć. W modelu GOZ chodzi o to, by produkty, materiały i zasoby pozostawały w użyciu jak najdłużej, a ilość generowanych odpadów była ograniczona do minimum. Kluczem jest zapobieganie powstawaniu odpadów, projektowanie rzeczy z myślą o ich naprawie, ponownym użyciu lub recyklingu.
Segregacja i recykling – ważny element gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) i wdrażanie zasady „Recycle” (źródło: https://green-week.event.europa.eu/)
Model ten nie jest zarezerwowany wyłącznie dla przemysłu czy dużych przedsiębiorstw – każdy z nas może wdrażać jego zasady w domu, w miejscu pracy, na osiedlu czy w lokalnej społeczności. Pomaga w tym tzw. zasada 8R – zestaw ośmiu działań, które wspierają GOZ.
Zasada 8R – fundament zrównoważonego podejścia
Zasada 8R to skrót od ośmiu angielskich słów, które opisują możliwe działania w duchu GOZ. Oto one:
Rethink – przemyśl potrzeby i wybory zakupowe (może nie potrzebujesz tak wielu ubrań, butów, elektroniki – łącz zastosowania wielu urządzeń)
Refuse– odmawiaj rzeczy niepotrzebnych (np. jednorazówek, zbędnych opakowań)
Reduce – ograniczaj ilość zużywanych zasobów i odpadów (np. wybierz produkty w opakowaniach zbiorczych)
Reuse– używaj ponownie, zamiast wyrzuca
(np. jedne produkty można transformować w inne do innych zastosowań)
Rehome – oddaj, sprzedaj, znajdź nowy dom dla sowich rzeczy
Repair (Refurbish) – naprawiaj, zanim kupisz nowe, odnawiaj sprzęty i meble (metamorfozy sprzętów i mebli są twórcze, a wiele produktów, ubrań i urządzeń wystarczy naprawi, odnowi, uzupełni
Recycle – segreguj i oddawaj surowce do recyklingu (ta codzienna praktyka ma wielkie znaczenie gospodarcze i pozwala świadomie uczestniczy w odzysku surowców
Rot/Recover – odzyskuj energię i materiały z odpadów, np. przez kompostowanie czy wykorzystanie bioodpadów.
GOZ w domu
W gospodarstwie domowym każdy może wprowadzić zasady GOZ w życie poprzez proste działania:
-
Unikanie kupowania rzeczy zbędnych i niskiej jakości,
-
Wybieranie produktów wielokrotnego użytku (np. butelek, pojemników, toreb),
-
Kompostowanie bioodpadów,
-
Ograniczanie marnowania jedzenia – planowanie posiłków i zakupów,
-
Segregacja śmieci i świadome zakupy z myślą o recyklingu opakowań,
-
Naprawa i odnawianie przedmiotów domowego użytku, a także ubrań (np. tzw. Visible Mending).
Warto również zainwestować w trwałe, energooszczędne sprzęty oraz korzystać z aplikacji i grup internetowych do wymiany niepotrzebnych rzeczy.
Rodzinne i sąsiedzkie zastosowanie jednej z zasad 8R – zasady „Repair” (źródło: https://green-week.event.europa.eu/)
GOZ na osiedlu
Na poziomie wspólnoty mieszkaniowej czy osiedla również można działać zgodnie z ideą GOZ:
-
Organizowanie punktów wymiany lub „sąsiedzkich szafek” na ubrania, książki i drobne przedmioty,
-
Zakładanie osiedlowych kompostowników na bioodpady,
-
Tworzenie ogrodów społecznych na nieużywanych terenach zielonych,
-
Wspólne warsztaty naprawcze (tzw. repair café), gdzie mieszkańcy mogą razem naprawiać przedmioty i dzielić się umiejętnościami,
-
Instalowanie zbiorników na deszczówkę do podlewania roślin.
Wspólne działania nie tylko wspierają środowisko, ale również integrują sąsiadów i budują więzi społeczne.
GOZ w firmie
Firmy – zarówno duże, jak i małe – mogą wprowadzać gospodarkę o obiegu zamkniętym m.in. poprzez:
-
Projektowanie produktów tak, by były trwałe i łatwe do naprawy lub recyklingu,
-
Wprowadzanie systemów opakowań zwrotnych,
-
Minimalizowanie odpadów produkcyjnych,
-
Wykorzystywanie surowców wtórnych,
-
Edukowanie pracowników i klientów w zakresie zrównoważonej konsumpcji.
Coraz więcej przedsiębiorstw w Polsce stawia na gospodarkę cyrkularną, traktując ją nie tylko jako obowiązek środowiskowy, ale też szansę na innowacje i poprawę wizerunku.
GOZ w gminie
Na poziomie samorządowym również można (i trzeba) wdrażać zasady GOZ:
-
Tworzenie lokalnych punktów napraw i wymiany rzeczy,
-
Inwestycje w infrastrukturę do recyklingu i kompostowania,
-
Edukacja mieszkańców poprzez kampanie i warsztaty,
-
Zachęcanie do zakładania ogrodów społecznych, dzielenia się zasobami i transportu współdzielonego,
-
Wspieranie lokalnych firm wdrażających zasady GOZ poprzez zamówienia publiczne i ulgi.
Dobrze zaprojektowana polityka lokalna może skutecznie wspierać zmianę stylu życia mieszkańców na bardziej zrównoważony.
Podsumowanie
Gospodarka o obiegu zamkniętym to przyszłość, ale też teraźniejszość – dostępna dla każdego z nas. Wprowadzając w życie zasadę 8R, możemy działać na rzecz środowiska w prosty, codzienny sposób. Od segregacji śmieci po wspólne inicjatywy osiedlowe, od oszczędzania zasobów w firmie po mądre decyzje samorządów – GOZ zaczyna się tam, gdzie żyjemy i pracujemy. Zamiast „wyrzucać”, uczmy się „zatrzymywać w obiegu” – z korzyścią dla nas i przyszłych pokoleń.
Więcej o GOZ znajdziesz tutaj: https://nowosadecki.pl/pl/goz
Artykuł został przygotowany na potrzeby kampanii „GOZ na tapecie – drugie życie surowców w powiecie” w ramach realizowanego przez Powiat Nowosądecki projektu LIFE-IP EKOMAŁOPOLSKA „Wdrażanie Regionalnego Planu Działań dla Klimatu i Energii dla województwa małopolskiego” (LIFE-IP EKOMALOPOLSKA/LIFE19 IPC/PL/000005) dofinansowanego ze środków programu LIFE UE oraz środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
